Structural Reforms / Βιωσιμότητα στην Ακτοπλοΐα! Ο οδικός χάρτης των 8 μεταρρυθμίσεων για την πράσινη μετάβαση & τη θωράκιση της νησιωτικότητας!

Ο τομέας των θαλάσσιων ενδομεταφορών βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή, όπου η βιωσιμότητα, ο εκσυγχρονισμός του στόλου και η προστασία της νησιωτικότητας απαιτούν άμεσες λύσεις. Για τη μετάβαση της ακτοπλοΐας στη νέα εποχή, προτείνονται οι οκτώ παρεμβάσεις για την επόμενη μέρα, θέτοντας στο επίκεντρο την ενεργειακή αναβάθμιση, τη χρηματοδότηση των υποδομών και την ενίσχυση της συνδεσιμότητας των νησιών. Παράλληλα, το μήνυμα του κλάδου είναι ξεκάθαρο: η στενή συνεργασία πολιτείας και ακτοπλοϊκών εταιρειών αποτελεί τη μοναδική οδό για τη διασφάλιση προσιτών και ποιοτικών θαλάσσιων συγκοινωνιών καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.

Ακτοπλοΐα: Η πράσινη μετάβαση περνά από τα πλοία στα λιμάνια - Οι 8 προτάσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού και το στοίχημα του ΣΕΕΝ

Ο πρόεδρος του ΣΕΕΝ Διονύσης Θεοδωράτος, ο οποίος σημειώνει ότι η πράσινη μετάβαση της επιβατηγού ναυτιλίας είναι αναγκαία, αλλά για να υλοποιηθεί με βιώσιμο τρόπο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές συνθήκες λειτουργίας του κλάδου.

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού συνθέτει έναν νέο οδικό χάρτη για την ακτοπλοΐα, αναδικνύοντας όχι μόνο το ζήτημα του ανταγωνισμού, αλλά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται, εποπτεύεται και λειτουργεί το ακτοπλοϊκό δίκτυο της χώρας.

Τη συνολική επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο οργανώνεται και λειτουργεί η ελληνική ακτοπλοΐα αναδεικνύει η τελική έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού για τον κλάδο, θέτοντας στο επίκεντρο τους κανόνες δρομολόγησης, τη λειτουργία των λιμανιών, τις άγονες γραμμές, την ανανέωση του στόλου και την ποιότητα των υπηρεσιών.

Η Επιτροπή δεν εισηγείται ένα συγκεκριμένο νομοθετικό πακέτο, αλλά διατυπώνει οκτώ βασικές κατευθύνσεις πολιτικής, με στόχο, όπως προκύπτει από την έκθεση, ένα πιο προβλέψιμο και διαφανές πλαίσιο λειτουργίας της αγοράς, καλύτερη εποπτεία και μεγαλύτερη σύνδεση μεταξύ υποδομών, επενδύσεων και παρεχόμενων υπηρεσιών.

Έτσι, στο επίκεντρο βρίσκεται το θεσμικό πλαίσιο των δρομολογήσεων, καθώς οι σχετικοί κανόνες επηρεάζουν άμεσα τόσο τις συνθήκες ανταγωνισμού όσο και τη δυνατότητα των εταιρειών να σχεδιάζουν τις επενδύσεις και τη δραστηριότητά τους σε βάθος χρόνου.

1. Περισσότερη διαφάνεια στις δρομολογήσεις

Πρώτη προτεραιότητα αποτελεί η ενίσχυση της προβλεψιμότητας και της διαφάνειας στη διαδικασία δρομολόγησης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι κανόνες για τη δήλωση, την τροποποίηση, την ανάκληση και την προσαρμογή των δρομολογίων πρέπει να είναι σαφείς και να εφαρμόζονται με μεγαλύτερη συνέπεια.

Στην κατεύθυνση αυτή προτείνεται μεγαλύτερη τυποποίηση των διαδικασιών, ενισχυμένη αιτιολόγηση όταν μεταβάλλονται ή ανακαλούνται δρομολόγια, συστηματική παρακολούθηση των αλλαγών κατά τη διάρκεια της δρομολογιακής περιόδου και δημοσιοποίηση συγκεντρωτικών στοιχείων. Παράλληλα, τίθεται ζήτημα αποτελεσματικότερης επιβολής κυρώσεων όταν οι κανόνες παραβιάζονται χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην πρακτική που ακολουθείται σε περιπτώσεις τροποποίησης δρομολογίων, όταν το Υπουργείο Ναυτιλίας καλεί τις ενδιαφερόμενες εταιρείες να προσαρμόσουν τα δρομολόγιά τους κατόπιν συμφωνίας.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι τέτοιου είδους διαδικασίες μπορεί να δημιουργήσουν περιθώριο επικοινωνίας μεταξύ ανταγωνιστών. Στο πλαίσιο αυτό παραπέμπει στις αποφάσεις 759/2021 και 793/2022 για πορθμειακές γραμμές, στις οποίες είχαν διαπιστωθεί συμφωνίες σχετικά με τον καθορισμό τιμών και την κατανομή αγορών.

2. Η αγορά στο μικροσκόπιο, γραμμή προς γραμμή

Δεύτερος άξονας των προτάσεων είναι η συστηματική παρακολούθηση των επιμέρους αγορών.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ελληνική ακτοπλοΐα δεν λειτουργεί ως μία ενιαία αγορά. Άλλες είναι οι συνθήκες στις τουριστικές γραμμές υψηλής ζήτησης, διαφορετικά είναι τα δεδομένα στις πορθμειακές συνδέσεις και διαφορετικές οι ανάγκες των μικρών νησιών ή των γραμμών που εξυπηρετούνται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Για τον λόγο αυτό προτείνεται η δημιουργία ειδικών δεικτών ανά γραμμή και χρονική περίοδο, οι οποίοι θα αποτυπώνουν τη ζήτηση, τη συχνότητα των δρομολογίων, τη διαθέσιμη χωρητικότητα, τον αριθμό των παρόχων, τον τύπο των πλοίων, τις τιμές, τις ακυρώσεις και τις καθυστερήσεις.

Με αυτόν τον τρόπο, η Πολιτεία θα μπορεί να έχει πιο καθαρή εικόνα για τις μεταβολές στον ανταγωνισμό αλλά και για την ποιότητα της εξυπηρέτησης.

3. Νέα προσέγγιση στη διοίκηση των λιμανιών

Τρίτος άξονας είναι τα λιμάνια, τα οποία η Επιτροπή αντιμετωπίζει ως κρίσιμο παράγοντα για τη λειτουργία και την ανάπτυξη της ακτοπλοϊκής αγοράς.

Η έκθεση συνδέει την επάρκεια των λιμενικών υποδομών με τη δυνατότητα ανάπτυξης νέων υπηρεσιών και εισόδου νέων παρόχων. Ελλείψεις σε χωρητικότητα, τεχνική υποδομή ή διοικητική οργάνωση μπορούν, σύμφωνα με την Επιτροπή, να λειτουργήσουν ως εμπόδια στην ανάπτυξη του ανταγωνισμού.

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στον κατακερματισμό των φορέων που έχουν την ευθύνη διοίκησης και εποπτείας των λιμένων. Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται να εξεταστεί η δημιουργία ισχυρότερων σχημάτων, με επαρκές μέγεθος, προσωπικό και τεχνογνωσία.

Η Επιτροπή σημειώνει ότι ορισμένα από τα υφιστάμενα Λιμενικά Ταμεία ενδέχεται να μην διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους και τις επιχειρησιακές δυνατότητες για να ανταποκριθούν στις ανάγκες συντήρησης και ανάπτυξης των υποδομών.

4. Οι άγονες γραμμές στο επίκεντρο

Σημαντική αλλαγή προσέγγισης, προτείνεται και για τις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας που αφορούν τις άγονες και τις γραμμές χαμηλής ζήτησης.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει τον κρίσιμο ρόλο τους για τη νησιωτική συνδεσιμότητα και την κοινωνική συνοχή, ζητά όμως ένα πιο αντικειμενικό σύστημα σχεδιασμού και αξιολόγησης.

Το κόστος δεν θα πρέπει να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο. Στο ίδιο πλαίσιο θα πρέπει να αξιολογούνται η συχνότητα των δρομολογίων, η αξιοπιστία τους, η καταλληλότητα των ωραρίων, η δυνατότητα μεταφοράς επιβατών, οχημάτων και φορτίων, αλλά και το κατά πόσο καλύπτονται στην πράξη οι ανάγκες των μόνιμων κατοίκων.

Παράλληλα, η Επιτροπή προτείνει να εξεταστεί η αξιοποίηση των συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας ως εργαλείου για την προώθηση της πράσινης μετάβασης και την ανανέωση του στόλου, παραπέμποντας ως παράδειγμα στο νορβηγικό μοντέλο.

5. Περισσότερα δεδομένα, ισχυρότερη εποπτεία

Πέμπτη παρέμβαση είναι η ενίσχυση της εποπτείας μέσω ενός πιο οργανωμένου συστήματος συλλογής και αξιοποίησης δεδομένων.

Η έλλειψη επαρκών, αξιόπιστων και συγκρίσιμων στοιχείων θεωρείται από την Επιτροπή σημαντικό κενό για την παρακολούθηση της αγοράς και τον σχεδιασμό πολιτικής.

Στο προτεινόμενο πλαίσιο θα πρέπει να συγκεντρώνονται συστηματικά στοιχεία για τη ζήτηση ανά γραμμή, τη χωρητικότητα, τα εκτελεσθέντα δρομολόγια, τις ακυρώσεις και τις καθυστερήσεις, τις τιμές, την ποιότητα των υπηρεσιών, τα χαρακτηριστικά του στόλου και τις δυνατότητες των λιμενικών υποδομών.

Η ύπαρξη μιας ενιαίας και αξιόπιστης βάσης δεδομένων θα επέτρεπε, σύμφωνα με την έκθεση, πιο έγκαιρη και τεκμηριωμένη αξιολόγηση των εξελίξεων στον κλάδο.

6. Στόλος και πράσινη μετάβαση με ορίζοντα δεκαετίας

Έκτο πεδίο παρέμβασης είναι η ανανέωση του ακτοπλοϊκού στόλου και η μετάβαση σε πιο καθαρές τεχνολογίες.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι επενδυτικές ανάγκες που δημιουργεί η πράσινη μετάβαση είναι ιδιαίτερα υψηλές και μπορεί να εντείνουν τις διαφορές μεταξύ μεγαλύτερων και μικρότερων επιχειρήσεων, ιδίως λόγω των διαφορετικών δυνατοτήτων πρόσβασης σε χρηματοδότηση.

Για τον λόγο αυτό προκρίνεται ένας μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, με κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία και παράλληλη ανάπτυξη των αναγκαίων λιμενικών υποδομών.

Η ανανέωση των πλοίων, άλλωστε, δεν μπορεί να αποδώσει χωρίς τις αντίστοιχες υποδομές στα λιμάνια, όπως εγκαταστάσεις ηλεκτροδότησης και υποδομές για εναλλακτικά καύσιμα. Η πράσινη μετάβαση αντιμετωπίζεται έτσι ως ένα ενιαίο σχέδιο που συνδέει στόλο, λιμάνια και χρηματοδότηση.

7. Η ποιότητα περνά στο επίκεντρο του ανταγωνισμού

Η έβδομη παρέμβαση, διευρύνει την έννοια του ανταγωνισμού, πέρα από το επίπεδο των τιμών.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η αξιολόγηση της ακτοπλοϊκής αγοράς θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη και παραμέτρους όπως η συχνότητα των δρομολογίων, η αξιοπιστία, η διάρκεια του ταξιδιού, τα ωράρια, η δυνατότητα μεταφοράς οχημάτων και η πραγματική πρόσβαση των επιβατών στις υπηρεσίες.

Η διάσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις συνδέσεις μικρών νησιών και στις γραμμές που εξυπηρετούν μόνιμους κατοίκους, όπου η συχνότητα και η αξιοπιστία των δρομολογίων συνδέονται άμεσα με την καθημερινή λειτουργία των τοπικών κοινωνιών.

8. Μια ενιαία στρατηγική για την ακτοπλοΐα

Η όγδοη και τελευταία κατεύθυνση λειτουργεί ως «ομπρέλα» για το σύνολο των προτάσεων.

Η Επιτροπή θέτει την ανάγκη για μια συνεκτική στρατηγική, στην οποία οι δρομολογήσεις, οι άγονες γραμμές, τα λιμάνια, ο στόλος, οι τιμές, η ποιότητα των υπηρεσιών, τα δεδομένα και η πράσινη μετάβαση θα αντιμετωπίζονται ως αλληλένδετες παράμετροι.

Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι οι παρεμβάσεις σε έναν μόνο τομέα δύσκολα μπορούν να αποδώσουν πλήρως, εάν δεν συνοδεύονται από αντίστοιχες αλλαγές στα υπόλοιπα επίπεδα του συστήματος.

Έτσι, στο επίκεντρο τίθεται ένας πιο μακροπρόθεσμος και συντονισμένος σχεδιασμός, που θα συνδέει το θεσμικό πλαίσιο των δρομολογήσεων με τις λιμενικές υποδομές, τις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας, τη χρηματοδότηση της ανανέωσης του στόλου, την εποπτεία της αγοράς και την ποιότητα της εξυπηρέτησης.

Οκτώ παρεμβάσεις, επομένως, συνθέτουν έναν νέο οδικό χάρτη για την ακτοπλοΐα, με την Επιτροπή Ανταγωνισμού να θέτει στο τραπέζι όχι μόνο το ζήτημα του ανταγωνισμού, αλλά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται, εποπτεύεται και λειτουργεί το ακτοπλοϊκό δίκτυο της χώρας.

Το μήνυμα του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Επιβατηγού Ναυτιλίας (ΣΕΕΝ)

Στο μεταξύ, λίγες μέρες πριν τη δημοσιοποίηση της έκθεσης της Επιτροπής Ανταγωνισμού, ο Διονύσης Θεοδωράτος Πρόεδρος Συνδέσμου Επιχειρήσεων Επιβατηγού Ναυτιλίας (ΣΕΕΝ), σε μήνυμά του, για την Παγκόσμια Ημέρα Ναυτιλίας 2026, που ήταν την για φέτος την 24η Σεπτεμβρίου, αφού σημειώνει, ότι “η ακτοπλοΐα αποτελεί βασική υποδομή συνοχής της χώρας και έχει άμεσο αντίκτυπο στη ζωή των νησιωτών” υπογραμμίζει τη σημασία του σταθερού θεσμικού πλαισίου, ρεαλιστικών χρηματοδοτικών εργαλείων για την ανανέωση του στόλου, διαθεσιμότητας εναλλακτικών καυσίμων και κατάλληλων λιμενικών υποδομών για την αξιοποίηση των νέων, καθαρότερων τεχνολογιών.

Χαρακτηριστικά ο κ. Θεοδωράτος αναφέρει με τίτλο “Από την πολιτική στην πράξη για τη βιώσιμη σύνδεση των νησιών.”

“Η Παγκόσμια Ημέρα Ναυτιλίας, που τιμάται φέτος στις 24 Σεπτεμβρίου με θέμα του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού «Από την πολιτική στην πράξη: Δίνοντας ώθηση στη ναυτιλιακή αριστεία», μας καλεί να δούμε πώς οι διεθνείς δεσμεύσεις και οι νέες πολιτικές μετατρέπονται σε εφαρμόσιμες λύσεις στην καθημερινή λειτουργία των πλοίων και των λιμένων.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ακτοπλοΐα αποτελεί βασική υποδομή συνοχής της χώρας και έχει άμεσο αντίκτυπο στη ζωή των νησιωτών. Η ακτοπλοΐα συνδέει περισσότερα από 115 νησιά με την ηπειρωτική χώρα και μεταξύ τους. Από αυτά, 89 δεν διαθέτουν αεροδρόμιο. Παράλληλα, οι διεθνείς ακτοπλοϊκές γραμμές της Αδριατικής συνδέουν την Ελλάδα με την Ιταλία και το ευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών.

Η πράσινη μετάβαση της επιβατηγού ναυτιλίας είναι αναγκαία. Για να γίνει πράξη με τρόπο βιώσιμο χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές συνθήκες λειτουργίας του κλάδου και κυρίως την ανάγκη διατήρησης αξιόπιστων και προσιτών ακτοπλοϊκών συνδέσεων. Σταθερό θεσμικό πλαίσιο, ρεαλιστικά χρηματοδοτικά εργαλεία για την ανανέωση του στόλου διαθεσιμότητα εναλλακτικών καυσίμων και κατάλληλες λιμενικές υποδομές αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την αξιοποίηση των νέων, καθαρότερων τεχνολογιών.

Στην προσπάθεια αυτή, καθοριστικός είναι ο ρόλος των ανθρώπων της ναυτιλίας. Με την εργασία και τον επαγγελματισμό τους, οι ναυτικοί μας και τα πλοία εξυπηρετούν καθημερινά εκατομμύρια επιβάτες και κρατούν ανοιχτές τις συνδέσεις των νησιών όλο τον χρόνο. Η γνώση, η εμπειρία και οι ανάγκες τους πρέπει να έχουν θέση σε κάθε βήμα της μετάβασης.

Ο ΣΕΕΝ θα συνεχίσει να συνεργάζεται με την Πολιτεία και όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, ώστε οι πολιτικές να μετατρέπονται σε εφαρμόσιμες λύσεις που προστατεύουν το θαλάσσιο περιβάλλον, ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της επιβατηγού ναυτιλίας και, ταυτόχρονα, διασφαλίζουν τη νησιωτικότητα, τη συνδεσιμότητα και την κοινωνικοοικονομική συνοχή της χώρας.”