Urban Mobility Bottleneck / Η «Μάχη» των Δήμων για τα Υπόγεια Πάρκινγκ! Τα κονδύλια, το κόστος κατασκευής και τα οφέλη!

Η αναζήτηση μιας θέσης παρκαρίσματος αποτελεί καθημερινό εφιάλτη για εκατομμύρια οδηγούς στα αστικά κέντρα. Στο επίκεντρο αυτής της κρίσης, η «μάχη» της στάθμευσης στους Δήμους αναγκάζει τη δημοτική αρχή να αναζητήσει βιώσιμες λύσεις μέσα από μεγάλα έργα υπόγειων πάρκινγκ. Ωστόσο, η υλοποίηση τέτοιων υποδομών απαιτεί σημαντικές χρηματοδοτήσεις και υψηλά κατασκευαστικά κόστη, εγείροντας ερωτήματα για τη βιωσιμότητα και τα χρονοδιαγράμματα των έργων. Αναλύουμε τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία, το πραγματικό κόστος ανά θέση στάθμευσης και τον τρόπο με τον οποίο τα υπόγεια γκαράζ μπορούν να αποσυμφορήσουν τις γειτονιές.

Το κυκλοφοριακό πρόβλημα και η έλλειψη χώρων στάθμευσης αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους «πονοκεφάλους» για τα πυκνοδομημένα αστικά κέντρα και ιδιαίτερα για τα νησιά. Η κατασκευή και ο σχεδιασμός υπόγειων χώρων στάθμευσης έχει αναδειχθεί σε στρατηγική προτεραιότητα για πολλούς δήμους, με στόχο την αποσυμφόρηση των δρόμων και την απόδοση πεζοδρομίων και ελεύθερων, πράσινων χώρων στους πολίτες. 

Δήμοι που Υλοποιούν ή Σχεδιάζουν Υπόγεια Πάρκινγκ

Πολλοί δήμοι σε όλη τη χώρα προχωρούν σε παρεμβάσεις για τη δημιουργία νέων υπόγειων σταθμών αυτοκινήτων:

• Δήμος Νέας Ιωνίας: Έχουν ξεκινήσει οι εργασίες για την κατασκευή μεγάλου υπόγειου πάρκινγκ 310 θέσεων σε έκταση 7,5 στρεμμάτων δίπλα στον σταθμό ΗΣΑΠ, συνδυαστικά με την ανάπλαση της επιφάνειας σε πλατεία και χώρο πρασίνου.

• Δήμος Αμαρουσίου: Ξεκίνησε την κατασκευή υπόγειο πάρκινγκ 800 θέσεων και η απόδοση ελεύθερου πρασίνου ενώ έχει ολοκληρώσει και λειτουργεί ήδη υπόγειο πάρκινγκ 3 επιπέδων και 250 θέσεων στην πλατεία Ευτέρπης (δίπλα στον ΗΣΑΠ).

• Δήμος Παλαιού Φαλήρου: Έχει ξεκινήσει η κατασκευή νέου υπόγειου χώρου στάθμευσης 400 αυτοκινήτων στην περιοχή του Πάρκου Φλοίσβου για την εξυπηρέτηση του παραλιακού μετώπου.

• Δήμος Γλυφάδας: Δρομολογήθηκε η κατασκευή ενός μεγάλου τριώροφου υπόγειου πάρκινγκ περίπου 700 οχημάτων (21.000 τ.μ.) κάτω από την «Εσπλανάδα» και το εμπορικό κέντρο, αξιοποιώντας πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης.

• Δήμος Κηφισιάς: Στο κέντρο ολοκληρώθηκε ο βραβευμένος υπόγειος σταθμός AlsosParking (άνω των 600 θέσεων σε 6 επίπεδα κάτω από το Άλσος/Πλατεία Πλατάνου), ενώ εφαρμόζεται και σύστημα ελεγχόμενης στάθμευσης.

• Δήμος Νέας Σμύρνης: Στην καρδιά της πόλης (κοντά στην κεντρική πλατεία και την Αγίας Φωτεινής / Πλατεία Καρύλλου) λειτουργεί οργανωμένος υπόγειος χώρος στάθμευσης (PolisPark).

• Δήμος Περιστερίου: Εγκρίθηκαν οι χρηματοδοτήσεις για υπόγειους χώρους στάθμευσης (όπως στην Ανθούπολη) για την τόνωση της στάθμευσης.

• Δήμος Αθηναίων: Μετά την ολοκλήρωση κεντρικών σταθμών (όπως στην πλατεία Κοτζιά), δρομολογούνται συνεχώς νέα σημεία αξιοποίησης δημοτικών οικοπέδων.

• Άλλοι Δήμοι (Αττική & Περιφέρεια): Ο Δήμος Ζωγράφου ενέκρινε σχέδια μεγάλης κλίμακας, ενώ αντίστοιχες πρωτοβουλίες ή μελέτες διαθέτουν ο Δήμος Θεσσαλονίκης (μεγάλος σταθμός άνω των 1.000 θέσεων), ο Δήμος Καλλιθέας (με τρία νέα υπόγεια πάρκινγκ), ο Δήμο Χαλανδρίου που ολοκληρώνει υπόγειο πάρκινγ 5.500 τ.μ. καθώς και περιφερειακοί δήμοι όπως το Ηράκλειο Κρήτης, η Λάρισα, η Πάτρα, τα Ιωάννινα και ο Βόλος.

Το κυκλοφοριακό αδιέξοδο φέρνει τους Δήμους αντιμέτωπους με μια τεράστια πρόκληση. Η δημιουργία υπόγειων πάρκινγκ προβάλλει ως η πιο αποτελεσματική λύση για την απελευθέρωση κοινόχρηστων χώρων, όμως η διαδρομή από τη μελέτη στην κατασκευή δεν είναι απλή.

Πηγές Χρηματοδότησης και ο Ρόλος του Πράσινου Ταμείου

Η υλοποίηση τέτοιων πολυδάπανων τεχνικών έργων απαιτεί ισχυρά χρηματοδοτικά εργαλεία. Γι αυτό η Ε.Ε. απευθείας αλλά και μέσω ΕΣΠΑ και Ταμείου Ανάκαμψης χρηματοδοτούν συνδυαστικά υπόγεια πάρκινγ και στο μέτρο της Βιώσιμη Αστικής Κινητικότητας αλλά και στο μέτρο της Βιοποικιλότητας αφού δημιουργούν πάνω από τα υπόγεια πάρκινγ δημόσιους χώρους πρασίνου. 

• Ευρωπαϊκά Προγράμματα & ΕΣΠΑ: Οι δήμοι αντλούν πόρους από τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα (ΠΕΠ), ειδικά όταν τα πάρκινγκ συνδέονται με αναπλάσεις αστικού ιστού και βιώσιμη αστική κινητικότητα.

• Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας: Χρηματοδοτεί ειδικά έργα πράσινης μετάβασης και υποδομών (όπως στη Γλυφάδα).

• Προγράμματα Υπουργείου Εσωτερικών («Αντώνης Τρίτσης» / Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης) & Περιφερειακοί Πόροι: Καλύπτουν μελέτες, τεχνικά έργα και παρεμβάσεις υποδομής.

• Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) & Παραχωρήσεις: Ο ιδιώτης επενδυτής αναλαμβάνει την κατασκευή και διαχείριση του πάρκινγκ για ορισμένα χρόνια, αποδίδοντας ανταλλάγματα ή ελεύθερους κοινόχρηστους χώρους στον δήμο.

• Ο ρόλος του Πράσινου Ταμείου: Το Πράσινο Ταμείο αποτελεί βασικό πυλώνα για την απόκτηση ελεύθερων και κοινόχρηστων χώρων μέσω απαλλοτριώσεων (π.χ. μετατροπή ιδιωτικών οικοπέδων σε πάρκα και πλατείες). Ωστόσο, ενώ θεωρητικά δεν χρηματοδοτεί απευθείας την κατασκευή υπόγειων πάρκινγκ οι δήμοι έχουν βρει την «χρυσή τομή» με βάσει των πολεοδομικών νόμων όπου σε χαρακτηρισμένους χώρους πρασίνου επιτρέπεται υπογείως η κατασκευή πάρκινγκ, αρκεί η επιφάνεια να αποκατασταθεί ως πάρκο. Έτσι, οι δήμοι χρησιμοποιούν χρήματα (π.χ. από το Πράσινο Ταμείο) για την απαλλοτρίωση της επιφάνειας και προχωρούν στην κατασκευή του υπόγειου πάρκινγκ μέσω ΣΔΙΤ ή παραχώρησης. 

Το ζήτημα της στάθμευσης στους ελληνικούς Δήμους υπερβαίνει την απλή έλλειψη χώρων, αποτελεί δομικό πρόβλημα αστικής κινητικότητας (Urban Mobility Bottleneck). Η μετάβαση σε υπόγειες υποδομές απαιτεί υψηλή κεφαλαιακή ένταση (Capital Expenditure / CapEx) και πολυεπίπεδα χρηματοδοτικά εργαλεία (ΣΔΙΤ, πράσινα ταμεία), καθιστώντας τα έργα αυτά κομβικά για τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη.

Κόστος Ενοικίασης και Αγοράς Θέσης Στάθμευσης

Οι πιέσεις που δέχονται οι δημοτικές αρχές είναι ασφυκτικές καθώς για όσους αναζητούν ιδιωτική λύση στα Βόρεια Προάστια και την Αθήνα, οι τιμές ανεβαίνουν ραγδαία και θα συνεχίσουν ακόμη περισσότερο ιδιαίτερα στις περιοχές των Βορείων και Νοτίων προαστίων που αποτελούν και τα μεγαλύτερα θύματα του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού και καλούνται να φιλοξενήσουν πληθυσμούς πολύ μεγαλύτερους από αυτούς που έχουν προβλέψει πολεοδομικά.

Ενοικίαση (μηνιαίως)

• Κέντρο Αθήνας: Από 80€ έως 140€ (έως 150€–180€ σε περιοχές με οξύ πρόβλημα όπως Πατήσια, Κυψέλη).

• Βόρεια Προάστια: Από 70€–90€ για ανοιχτές θέσεις σε πιλοτή, έως 100€–180€+ για κλειστά υπόγεια γκαράζ σε Μαρούσι, Χαλάνδρι, Κηφισιά.

Αγορά

• Κέντρο Αθήνας: Από 20.000€ έως 45.000€.

• Βόρεια Προάστια:

• Σε Βριλήσσια, Μαρούσι, Χαλάνδρι, Νέα Ερυθραία: Από 25.000€ έως 40.000€ για μια μονή θέση.

• Σε Κηφισιά και Νέο Ψυχικό: Συχνά ξεπερνούν τα 40.000€ με 50.000€.

Το πρόβλημα βέβαια διογκώνεται καθώς η σύγχρονη οικογένεια χρειάζεται 3 τουλάχιστον αυτοκίνητα (τα παιδιά πια μένουν στο σπίτι των γονιών μέχρι τα 31 χρόνια τους  κατά μέσο όρο, ενώ δουλεύουν) για κάθε σπίτι, ενώ με την αγορά ενός διαμερίσματος υπάρχει η πρόβλεψη θέσης στάθμευσης μόνο για ένα. Δυστυχώς το κακό δίκτυο των ΜΜΕ δεν εξυπηρετεί το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της Αττικής και η μετακίνηση με ΙΧ είναι απαραίτητη και σε ατομικό επίπεδο. Και κάθε αυτοκίνητο χρειάζεται 14 τ.μ. δημόσιου χώρου για στάθμευση. 

Έτσι το πρόβλημα είναι και κοινωνικό όταν μια οικογένεια καλείται να δώσει μέχρι και 540 ευρώ μηνιαίως μόνο για στάθμευση ίσως και το διπλάσιο για ορισμένους, αν συνυπολογίσουμε και τον χώρο στάθμευσης στην εργασία συν την προσωρινή ελεγχόμενη στάθμευση και στην αγορά. Η έλλειψη θέσεων στάθμευσης έτσι έχει άμεση επίπτωση και στο κόστος εξασφάλισης των βασικών αγαθών διαβίωσης.

Η πολιτικές στάθμευσης λοιπόν για τους δήμους γίνονται απαραίτητες και κυρίαρχες καθώς εκτός της κοινωνικής διάστασης αφορούν και την προοπτική της βιώσιμης κινητικότητας και την προστασία της βιοποικιλότητας καθώς η κατάληψης του δημόσιου χώρου από ΙΧ πιέζει και την διαχείριση του πρασίνου.